شعر تالشی

لیوه تای کرا برا/ هزار ناجه نه/ هزار داز، گرمه سوغون گینه

(بر پايه ي معيارهاي ثابت «زبان، ساختار، تخيـّل و ...»)

فرزاد بختياري مركيه

اشاره: شماري از سروده هاي تالشي شاعران سرزمين ما بر اساس معيارهايي ثابت و شناخته، يعني «زبان، ساختار، تخيّل، فنون و ظرافت هاي ادبي، درون مايه، زمينه و فضا، نگاه و پيام، تازگي و نوآوري، قدرت تأثير و مانايي و ارزش و اعتبار هنري» مورد بررسي قرار گرفته كه اگر توفيق يار شود، پس از اين در ذيل همين عنوان و در بخش هايي جداگانه از نظر شما خوانندگان ارجمند خواهد گذشت.

 

بخش نخست: «غزلي از مرحوم فرامرز مسرور ماسالي»

 

1- معرّفي سروده

     اين غزل تحت عنوان «زوني چه؟!» در صفحه ي 48 كتاب «در حصار سنگ» به چاپ رسيده و تاريخ 30/2/1372 را در ذيل خود دارد. تعداد ابيات اين غزل تالشي، پنج بيت است.

     «در حصار سنگ» يكي از مجموعه شعرهاي مرحوم فرامرز مسرور ماسالي است كه دربردارنده ي پاره اي از اشعار فارسي و تالشي ايشان است و در سال 1380 به كوشش خود شاعر در ماسال (چاپ كادوسيان) و در 57 صفحه به زيور طبع آراسته شده و نشر يافته است.

     اين سروده كوتاه، علاوه بر مجموعه ي فوق، در برخي از ديگر منابع مربوط به فرهنگ و ادب تالش نيز آمده است (براي نمونه ر.ك: تالش شناسي، 1380؛ كرمزاده، 1389: 131-130).

        متن غزل:

                                                             «زوني چه؟!»

           خون ديل هَــــردِ - نواتِه - زَم آبه ديل زوني چَه؟      رنج و زحمت كَشِه و نچيــنده حاصيل زوني چَه؟

           غمي باري بكشي- جان بكني- هر جا اي عمر       اِي را كه هيچ نزونو فرق گول و گــيل زوني چه؟

            همّه گِلَه چمي روشــون آكـــــري - چــــرا ببي       اشتني وختي ژَنِه - اشتِه چِمي ميل زوني چه؟

           چه بـــوام - ام اي روزي يا دِ روزي گــف كه نيه       دَبـــردِ دَبــــردِيَه - با تــــري و كـــــيل زوني چَه؟

             تا كه دنيا دنيا يه - هـمجــــوريا - هـمجــــــوريه       اَي بــــــرا حـيـكايـت هابيـل و قابيــل زوني چه؟1

      ترجمه ي غزل:

     خون دل خوردن، نگفتن، دل زخمي، مي داني چيست؟! رنج و زحمت كشيدن و نچيدن حاصل، مي داني چيست؟!

     بار غم را به دوش بكشي و همواره جان بكني براي كسي كه فرق گـُل و گـِل را نمي داند، مي داني چيست؟!

     چشم همه را روشن سازي و چراغ باشي، آن گاه وقتي كه  خويش چشمت را به ميل مي كشد، مي داني چيست؟!  و ... ادامه دارد ... . لطفاً روي "ادامه مطلب" كليك كنيد.

ادامه مطلب |  

 گفت و گو از: مهندس سیـّد مؤمن منفرد

1 – لطفاً خودتان را به صورت مختصر براي خوانندگان معرّفی بفرماييد.

     حسن وحدانی کلنگستانی (مهرداد) هستم. در اوّلین روز مهر ماه 1351در خانواده ای روستایی در دل باغي زیبا و رویایی که در جای جای آن گل های زیبا و خوشرنگ، درختان میوه ي انجیر، به، آلوجه، سیب تر ش و شیرین، انگور، انار، توت، شلیل، لیمو شیرین، گردو و ... چندین گونه ي نایاب جنگلی قد برافراشته بودند و بوی ریحان و گل های رنگارنگش اکثر ماه های سال به مشام می رسید، در اتاق گلی و بی پیرایه، از حاصل عشق پدر تالش زبان و مادری گیلک زبان در روستای «خشک رودبار» شهرستان صومعه سرا متولّد شدم. دانشجوی کارشناسی مترجمی زبان انگلیسی هستم که متأسفانه به علـّت مخالفت کار فرما، چند وقتی است ادامه نداده ام. ببينيم تا بعد چه پیش آید؟! در سال 1378 ازدواج کردم و دارای یک فرزند دختر می باشم. مدّت شانزده سال است که در یک مؤسسه ي فرهنگی - انتشاراتی مشغول فعـّالیـّت می باشم. از سه سال پیش به شعبه ي فروشگاهی آن واقع در سبزه میدان رشت منتقل شده و فعلاً به عنوان مسئول کتاب فروشی مشغول فعـّالیـّت هستم. در طی سال ها ی گذشته به عنوان خبرنگار جنایی و اجتماعی مجله ي مردم و زندگی،کارمند پروژه ي فرهنگی کتاب زرد، عضو شورای نویسندگان، مدیر اجرایی و سردبیر مجله ي نسیم تالش و این اواخر عضو شورای نویسندگان و مدیر اجرایی مجله ي بین المللی فنی مهندسی فرآیند، تولید، بهره وری فعـّالیـّت داشته ام.

http://uploadco.ir/uploads/zpgra37h8r7dhjjxrpu.jpg

2- آقای وحدانی از چه زمانی به فرهنگ تالش، بخصوص شعر و سرایش، علاقمند شدید؟

     پدرم کارگري زحمت کش و کشاورزی پر تلاش و مادرم زنی خانه دار و علاقمند به شعر بود؛ به طوری که اکثر بستگان به خاطر دارند مادرم با وجود این که تا دوم ابتدایی بیشتر ادامه تحصیل نداده بود، امـّا در مشاعره کسی را یارای مقابله با او نبود. به رغم این که مادرم تالش زبان نبود، ولي با نجوا های دل نشین و زمزمه های سوزناک و شور انگیز تالشی او روز به روز بزرگتر شدم. از روزهای شیرین کودکی ام سفره ی پر خیر و برکت مادر بزرگ پدری ام، برنج کته خوش عطر و ماهی دودی و کره ي حیوانی در خاطرم ماندگار است و به عنوان نمادی از خیر و برکت آن سال ها همیشه ورد زبانم می باشد. سال های دبستان را در مدرسه ي فیاض آن زمان و شهید وحدانی فعلی با شور و حرارت خاصی گذراندم. فعـّالیـّت های جنبی مدرسه، پخش سرودهایم از بلندگوی مدرسه در ساعات تفریح، ذوق و شوق خاصی به من داده و برای خانواده ام که با مشکلات متعدّدی دست و پنجه نرم می کردند، دل گرمی ويژه اي بود. دبیران ادبیّات و تاریخ و جغرافیای دوره ي راهنمایی که با عشق و علاقه ادبیّات و تاریخ تدریس می کردند. مشاعره با مرحوم مادرم، نمره های عالی درس های ادبیّات و تاریخ باعث گرایش من به شعر شد. دوره دبیرستان دوره ی سمت و سو دادن به شعر بود. دبیران قابل و پر شور دبیرستان از جمله مرحوم مسرور ماسالی و حسین مرادی، حال و هوای دیگری به کلاس درس ادبیّات می دادند. انشاء های متفاوت من در کلاس های انشاء که گاهی طولانی هم بود، جبران انشاء ننویسی همکلاسی ها بود. نگاه طنز آمیز من به برخی معضلات اجتماعی برای همکلاسی ها و دبیران انشاء جالب بود. و ... ادامه دارد ... . لطفاً روي "ادامه مطلب" كليك كنيد.

ادامه مطلب |  

1

خندیله پشت، اورو چمˇ دیل پــورَه           یادˇ اشتˇ چـــــمˇ دیلی را نـورَه

هیچ نـِــزونـــوم قیلـَه ناهــار یا سـورَه          همی زونوم غم مˇ نـَه هم آخورَه

 

خــوام تˇ نـَه دردˇ دیل بکرم زیاد

شاید روکـَه تـِه چمˇ دیل بوبو شاد

  

2

خندیله پشت، دردˇ دیلیم گوش بکَه           زهــــرˇغم و غرصه مˇ را نوش بکَه

بـِری من اشتَنـَه هم آغــــــوش بکَه           چمˇ دیلی غرصه را اوش ووش بکَه

 

دنیا کــو صاحیـب دیلی پیــدا نـِبو

غــــم هــدَه یـَه دِه دیلی را جا نـِبو

 

3

اه وخـتی کˇخـردنیما، ویرم نی          چـمˇ نَنـَه هـَیْ مˇ را وا، دیلم سی

دس تـِیی پا بــــرنــده آدم آسی          خیفه ویــرم نا، چـمˇ دیل خیلی پی

 

هرچی بوام، کم واتمه؛ چˇ بوام ؟

هرچی مˇرا گذشته، هرگز نِوام

 

و ... ادامه دارد ... . لطفاً روي "ادامه مطلب" كليك كنيد.

ادامه مطلب |  

اشاره: آن چه در پي مي خوانيد، پيش گفتار چاپ جديد منظومه ي «خندیله پشت» است که تابستان سال جاری خورشیدی به همـّت «جناب آقای یاسر کرم زاده ي هفت خواني» در دسترس علاقه مندان ادبیّات تالشی قرار گرفته است. (شعر تالشی)

     منظومه ی «خندیلـَه پـِشت» فرامرز مسرور ماسالی، نخستین اثر مکتوب به گویش جنوبیِ زبان تالشی است که در عصر حاضر در قالب کتابی مستقل چاپ شده است. در این منظومه، شاعر، قلـّه ي خندیله پشت، یکی از قلل منحصر به فرد زادگاه خود را مورد خطاب قرار داده و آن را به شنیدن درد دل خود، فرا می خواند( "منحصر به فرد" از این روی که این چکاد پر رمز و راز، از دیر باز زیارتگاهی مذهبی بوده است).

     این منظومه ي تالشي در هفدهم اسفند ماه 1350 بر وزن «مفتعلن مفتعلن فاعلن» سروده شده و سپس در سال 1352 به همّت خود شاعر به چاپ رسیده است.

     فرامرز مسرور، معلـّمی دلسوز و مهربان، شاعری آشنا به فنون شعر و ادیبی صورتگر است که با بهره گیری از آرایه ی «جان بخشی» (تشخيص)،آغاز به سرودن منظومه ی خندیلـَه پـِشت نموده است.   

خندیلـَه پشت! اورو چــمˇ دیل پورَه 1/یک

یـادˇ اشــتˇ چــمˇ دیـلـی را نورَه 1/یک

     او خندیلـَه پشت  را برای شنیدن درد دل خود، بر می گزیند و از او می خواهد به سخن دلش گوش فرا دهد.

خــوام  تˇ نـَه دردˇ دیل بکرم زیاد 1/سه

شاید روکـَه تِه چمˇ دیل بوبو شاد 1/سه

 

     در این دعوت، آن چنان صمیمانه مخاطب خود(خندیله پشت) را فرا می خوانـَد که خواننده ی شعرش نيز از همان ابتدا خود را شنونده ی درد دل شاعر می پندارد. و درست به همين دليل همراه و همپای خندیله پشت، به شِکوه ها و سخنان دل شاعر گوش فرا می دهد. با وجود اين، البته شاعر در آغاز منظومه این نکته را یاد آور می شود که: 

دنیا کــو صاحیـب دیلی پیدا نـِـبو 2/سه

غـم هـَدَه یَه دِه دیلی را جا نـِـبو 2/سه

     بدین ترتیب، او درد دل خود را از دوران بچّگی آغاز می کند و تمام تلاشش این است که همه ی خاطرات را دقیق به یاد آورد. و ... ادامه دارد ... . لطفاً روي "ادامه مطلب" كليك كنيد.

ادامه مطلب |  

1

   رˇوار

                هـَزار ناجـَه نـَه

       را  دَري؛

                               كرا شو ... .

چت

    مَندَه و

         خنده كـَرˇ

                  هر چي پردِه را؛

                                   شِه را.

                                        

2

                بَريسونم گردي

        بو آكـَردَه.

                 هيچ آدمي رييـَه

                                دَري نييـَه.

 شـَنار

           تـِلي بخسَه

                                     اَلاشِن!         

و ... ادامه دارد ... لطقاْ روی "ادامه مطلب" کلیک کنید.

ادامه مطلب |  

ایسنا: قسمت‌ خانی، خواننده ی موسیقی تالشی که در چند سال گذشته از بیماری سختی رنج می‌برد، روز گذشته در منزل خود واقع در روستای سکام رضوانشهر دارفانی را وداع گفت.

     این هنرمند پیشکسوت موسیقی اصیل تالش و استاد آواز تالشی، حدود نیم قرن فعالیت هنری داشت و از استادان بنام موسیقی نواحی ایران محسوب می‌شد.

    
     وی در چند سال گذشته از بیماری رنج می‌برد و سر انجام 26 آبان ماه در منزلش درگذشت.

     روانش شاد!

 

منبع: پايگاه خبري تحليلي فردا   http://www.fardanews.com